Trong bối cảnh kinh tế và chính trị toàn cầu đầy biến động và áp lực ngày càng tăng từ các rào cản thương mại, ngành nông nghiệp Việt Nam vẫn tiếp tục giữ vai trò chủ chốt, với kim ngạch xuất khẩu nông sản, lâm sản, thủy sản đạt 33,5 tỷ USD trong nửa đầu năm 2025. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng và đảm bảo phát triển lâu dài, ngành này cần một chiến lược linh hoạt và toàn diện hơn cho 6 tháng còn lại của năm và những năm tiếp theo.
Cơ hội đan xen với thách thức.
Trong nửa đầu năm 2025, các sản phẩm nông nghiệp Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò then chốt trong nền kinh tế quốc gia, bất chấp phải đối mặt với nhiều thách thức như thuế quan trả đũa của Mỹ, biến đổi khí hậu và biến động giá cả thị trường toàn cầu.
Theo số liệu thống kê, tổng giá trị xuất nhập khẩu các sản phẩm nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản trong nửa đầu năm 2025 ước tính đạt khoảng 57 tỷ USD, trong đó xuất khẩu chiếm 33,5 tỷ USD và nhập khẩu khoảng 23,5 tỷ USD. Riêng xuất khẩu nông sản ước tính đạt 18,3 tỷ USD, tăng 16,8% so với cùng kỳ năm 2024.
Theo số liệu thống kê, tổng giá trị nhập khẩu và xuất khẩu các sản phẩm nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản trong 6 tháng đầu năm 2025 ước tính đạt khoảng 57 tỷ USD.
Hầu hết các sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu chủ chốt đều duy trì đà tăng trưởng, như cà phê, cao su, tiêu và hạt điều. Tuy nhiên, một số sản phẩm lại cho thấy xu hướng giảm. Ví dụ, xuất khẩu trái cây và rau quả đạt ước tính 2,7 tỷ USD, giảm 17,1% so với cùng kỳ năm 2024; xuất khẩu gạo ước tính đạt 2,6 tỷ USD, giảm 9,8% so với cùng kỳ.
Đánh giá thị trường nông sản nửa đầu năm 2025, ông Nguyễn Quốc Lan, Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công thương (Bộ Công Thương), nhận định rằng trong bối cảnh biến động chính trị, kinh tế toàn cầu, cùng với sự thay đổi chính sách từ các nước nhập khẩu chính và những hạn chế về năng lực sản xuất trong nước, nông sản Việt Nam đang đối mặt với cả cơ hội và thách thức trong nỗ lực đạt được mục tiêu tăng trưởng năm 2025 và những năm tiếp theo.
Về mặt tích cực, nhu cầu đối với các sản phẩm nông nghiệp như gạo, trái cây, cà phê và hải sản tiếp tục tăng ở các thị trường chính như Trung Quốc, Mỹ, EU và Nhật Bản, đồng thời mở rộng sang các thị trường mới như châu Phi, Trung Đông và Mỹ Latinh. Các hiệp định thương mại tự do (FTA) tạo ra các điều kiện thuận lợi về thuế quan và cơ hội tiếp cận thị trường.
“Chính phủ cũng đang thúc đẩy các chính sách hỗ trợ thông qua phát triển các vùng nguyên liệu, cải cách hành chính, chuyển đổi số và nông nghiệp xanh. Vị trí địa lý thuận lợi, chất lượng sản phẩm được nâng cao và việc áp dụng các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP và hệ thống truy xuất nguồn gốc đang nâng cao khả năng cạnh tranh của Việt Nam trên thị trường quốc tế”, ông Lan nhấn mạnh.
Tuy nhiên, nông nghiệp Việt Nam cũng đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức. Thiếu vốn, công nghệ lạc hậu và quá trình chuyển đổi số chậm là những rào cản lớn đối với nhiều doanh nghiệp và hộ nông dân. Chính sách thuế mới và rào cản thương mại từ Mỹ tiềm ẩn nguy cơ làm giảm đáng kể kim ngạch xuất khẩu. Các tiêu chuẩn nghiêm ngặt từ EU, Mỹ và Nhật Bản về an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và lao động bền vững làm tăng chi phí tuân thủ.
Cơ sở hạ tầng logistics của Việt Nam còn yếu, thiếu kho lạnh và phương tiện vận tải chuyên dụng. Hàng xuất khẩu chủ yếu vẫn ở dạng thô, và các mắt xích trong chuỗi giá trị còn lỏng lẻo. Thêm vào đó, biến đổi khí hậu, cạnh tranh quốc tế và sản xuất tự phát tiếp tục đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp.
Cần có một chiến lược linh hoạt để duy trì tăng trưởng.
Theo kế hoạch của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho nửa cuối năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản dự kiến đạt khoảng 31,6 tỷ USD, giảm khoảng 4,8% so với cùng kỳ năm 2024 — tương đương với mức giảm khoảng 1,6 tỷ USD — với giả định thuế quan trả đũa từ phía Mỹ không thay đổi.
Dựa trên dự báo này, ông Nguyễn Quốc Lan tin rằng mục tiêu hoàn toàn có thể đạt được. “Xét đến các yếu tố như chính sách thương mại, điều kiện thời tiết, diễn biến thị trường và năng lực nội tại của ngành, việc đạt được kim ngạch xuất khẩu 31-32 tỷ USD trong nửa cuối năm là hoàn toàn khả thi – miễn là không có những biến động thuế lớn từ Mỹ hoặc các hiện tượng thời tiết cực đoan ảnh hưởng đến sản xuất”, ông Lan phân tích.
Theo ông Lan, trong những tháng còn lại của năm 2025, những thách thức đáng kể—bao gồm thuế quan của Mỹ, rủi ro khí hậu (hạn hán, dịch bệnh), cạnh tranh gay gắt từ các nước có lợi thế và các rào cản phi thuế quan (tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc)—đòi hỏi Việt Nam phải có phản ứng linh hoạt.
Để đạt được mục tiêu tăng trưởng năm 2025 và hướng tới phát triển bền vững, Việt Nam cần thực hiện chiến lược toàn diện, tập trung vào điều chỉnh chính sách thương mại, mở rộng thị trường và nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm nông nghiệp.
Trước hết, Việt Nam cần tăng cường đối thoại và đàm phán song phương với Mỹ để giảm thuế nhập khẩu và duy trì thị phần đối với các sản phẩm chủ lực như thủy sản và cà phê. Đồng thời, cần nhanh chóng thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia và hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ đáp ứng các tiêu chuẩn của Hiệp định thương mại tự do. Bên cạnh đó, việc đưa ra các gói hỗ trợ tài chính và đẩy nhanh cải cách hải quan là những giải pháp cấp bách để giảm thiểu tác động của các rào cản thương mại.
Thứ hai, để giảm sự phụ thuộc vào các thị trường chính, Việt Nam cần đa dạng hóa các điểm đến xuất khẩu, thúc đẩy xuất khẩu chính thức sang Trung Quốc và mở rộng sang các thị trường tiềm năng như Ấn Độ, Nga, Trung Đông và châu Phi. Điều này cần đi kèm với việc tăng cường các nỗ lực xúc tiến thương mại, tận dụng các nền tảng kỹ thuật số, nâng cao đào tạo về quy tắc xuất xứ và phát triển thương hiệu quốc gia cho các sản phẩm chiến lược như gạo ST25, cà phê robusta và tôm.
Cuối cùng, cần khuyến khích đầu tư vào chế biến sâu để nâng cao giá trị và giảm sự phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô. Ứng dụng nông nghiệp thông minh (IoT, AI, dữ liệu lớn), mở rộng diện tích nguyên liệu chuẩn hóa, tăng cường liên kết chuỗi giá trị và phát triển nông nghiệp xanh, ít phát thải là những yếu tố then chốt. Đồng thời, cần cải thiện cơ sở hạ tầng logistics, đầu tư vào kho lạnh, vận tải chuyên dụng và phát triển nguồn nhân lực thông qua hợp tác đào tạo và nghiên cứu, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài của nông sản Việt Nam.
Nguồn: Tạp chí Tài chính Trực tuyến
Luôn kết nối với VVagri
Hãy giữ liên lạc với VVagri để cập nhật những xu hướng thị trường và thông tin chuyên sâu mới nhất trong lĩnh vực nông nghiệp Việt Nam. Theo dõi chúng tôi để nhận được những cập nhật hàng ngày và phân tích từ chuyên gia!
